تبلیغات
پرتال فناوری اطلاعات ایران - ابزارهای جمع آوری اطلاعات پایان نامه
 
پرتال فناوری اطلاعات ایران
SKype:reza.arefan www.facebook.com/reza.arefan
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : رضا عارفان
موضوعات
مطالب اخیر
پیوندهای روزانه
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ابزار های جمع آوری اطلاعات

1- پرسشنامه

پرسشنامه یكی از ابزارهای رایج تحقیق و روشی مستقیم برای كسب داده های تحقیق است. پرسشنامه مجموعه ای از سوال ها (گویه ها) است كه پاسخ دهنده با ملاحظه آنها پاسخ لازم را ارائه می‌دهد. این پاسخ، داده مورد نیاز پژوهشگر را تشكیل می‌دهد. سوال های پرسشنامه را نوعی محرك-پاسخ می‌توان محسوب كرد. از طریق سوال های پرسشنامه می‌توان دانش، علایق، نگرش و عقاید فرد را مورد ارزیابی قرار داد، به تجربیات قبلی وی پی برده و به آنچه در حال حاضر انجام می‌دهد آگاهی یافت. باید توجه داشت كه در برخی فرهنگ ها با توجه به شرایط اجتماعی، پرسشنامه نمی تواند داده ها را با دقت لازم، همانند، یك مصاحبه عمیق، بدست دهد. بنابراین برای بالابردن دقت داده های گردآوری شده، توصیه می‌شود كه تكمیل پرسشنامه همراه با سایر ابزارهای گردآوری داده ها باشد. در غیر اینصورت باید داده های حاصله را با قید احتیاط به كار برد.

1-1- اصول كلی تنظیم پرسشنامه

- سوال های پرسشنامه باید بر اساس هدف ها یا سوال های تحقیق تنظیم گردد؛

- پرسشنامه باید پاسخ دهنده را جذب نموده و سوال های آن برای او جالب باشد؛

- پرسشنامه باید تا حد امكان كوتاه باشد و داده های مورد نیاز پژوهشگر را فراهم آورد؛

- دستورالعمل تكمیل پرسشنامه باید كوتاه بوده و حاوی كلیه اطلاعات مورد نیاز پاسخ دهنده، برای كامل كردن پرسشنامه باشد. پرسشنامه باید همراه دستورالعمل تكمیل آن بوده و چگونگی پاسخ دادن به سوال ها را برای پاسخ دهنده تشریح كند.

1-2- اجزاء اصلی پرسشنامه

پرسشنامه باید شامل اجزاء زیر باشد:

الف: نامه همراه یا مقدمه ای برای آماده كردن پاسخ دهنده جهت تكمیل پرسشنامه .

ب: دستورالعمل

ج: سوال ها (گویه ها)

در این جا هر یك از اجزاء یادشده بیان می‌شود.

الف: نامه همراه: در این قسمت هدف از گردآوری داده ها به وسیله پرسشنامه و ضرورت همكاری پاسخ دهنده در عرضه داده های مورد نیاز بیان می‌شود. به منظور بیان هدف های یادشده می‌توان شیوه زیر را به كار گرفت. ابتدا هدف كلی پژوهش بیان شده و پاسخ دهنده با گزاره های خاص تحقیق آشنا می‌شود. پس از آن به نقش پرسشنامه در فراهم آوردن داده های مورد نیاز پژوهشگر اشاره می‌شود. پژوهشگر باید سعی كند تا پاسخ دهنده نسبت به همكاری در تكمیل پرسشنامه برانگیخته شود. برای این منظور باید بر با ارزش بودن داده های حاصل از پرسشنامه تاكید شود و پاسخ دهنده نسبت به ضرورت و اهمیت تحقیق آگاه گردد تا با دقت بیشتری پاسخ سوال ها را عرضه كند. علاوه بر آن در این قسمت محقق باید به این نكته اشاره كند كه داده های حاصل از پرسشنامه محرمانه بوده و بجز استفاده آماری، به منظور دیگری مورد استفاده قرار نخواهد گرفت.

ب: دستورالعمل:  در این قسمت محقق سعی می‌كند پاسخ دهنده را با چگونگی پاسخ دادن به سوال های پرسشنامه آشنا كند. در دستورالعمل تكمیل پرسشنامه رعایت نكات زیر ضروری است.

1- هر نوع سوال پرسشنامه و چگونگی پاسخ دادن به آن تشریح شود.

2- تاكید بر رعایت دقت نسبت به پاسخ دادن به سوال ها.

3- باید بر این نكته تاكید شود كه پرسشنامه تا تاریخ معین تكمیل شده و به آدرس مربوط یا به پرسشگر تحویل داده شود. باید به خاطر داشت كه دستورالعمل تكمیل پرسشنامه باید كوتاه و به آسانی قابل فهم باشد. دستورالعمل های پیچیده باعث سردرگمی پاسخ دهنده شده و بر ماهیت پاسخ ها اثر می گذارد.

ج: انواع سوال های پرسشنامه :  اولین قدم در تعیین نوع سوال های پرسشنامه مشخص كردن متغیرهای پژوهش است. پس از آن محقق می‌تواند در مورد نوع سوال هایی كه می‌تواند متغیرها را اندازه گیری كند تصمیم بگیرد.

به طور كلی سوال های پرسشنامه به دو صورت ارائه می‌شود:

1- سوال های بسته- پاسخ

2- سوال های باز- پاسخ

سوال های بسته- پاسخ: سوال های  بسته- پاسخ مجموعه ای از گزینه ها را ارائه می‌دهد تا پاسخ دهنده از میان آن ها یكی را انتخاب كند. پاسخ دهنده این نوع سوال ها را به سرعت درك كرده و به سهولت به آن پاسخ می‌دهد. علاوه بر آن در استخراج داده ها، می‌توان به سهولت آن ها را مقوله بندی و تجریه تحلیل كرد.

پرسشنامه های بسته—پاسخ به حالت های متفاوتی ارائه می‌شود. این حالت ها به قرار زیر است:

حالت چند جوابی: در این نوع سوال، پاسخ دهنده یكی از گزینه های ارائه شده را انتخاب كرده و علامت گذاری می‌كند. مثال:

شغلی را كه من ترجیح می دهم

1- شغلی است كه در آن به توانایی پیشرفت خود اطمینان دارم.

2- شغلی است كه همیشه مجبور به محدود كردن توانایی هایم هستم.

3- شغلی است كه درآمد بسیار داشته باشد.

حالت چند درجه ای:  در این نوع سوال پاسخ دهنده موضع خود را در مورد موضوعی بر روی یك طیف با انتخابی كه به بهترین وجه نمایانگر باورها، عقاید یا نگرش او درباره آن گویه باشد، مشخص می‌كند. در مثال های زیر نمونه هایی از این حالت داده شده است.

نقش علوم در زندگی انسان انكار ناپذیر است.

كاملا موافق           موافق                   بی طرف                مخالف                  كاملا مخالف

انضباط در زندگی فردی

حیاتی است    خیلی مهم است        مهم است        نسبتا مهم است        اهمیتی ندارد

تا چه اندازه معلم شما سازمان یافته است؟

همیشه          اغلب اوقات         بعضی اوقات             به ندرت            هرگز

حالت تعیین اولویت نسبت به موارد ارائه شده: در این حالت یك سری گویه ارائه شده و از پاسخ دهنده خواسته می‌شود تا ترتیب اهمیت آن ها را مشخص كند. برای مثال به منظور پی بردن به نظرات معلمان مدارس ابتدایی درباهر مشكلات مدرسه می‌توان سوال زیر را همراه با گزینه های مربوط به آن به شرح ذیل مطرح كرد:

سوال: به نظر شما مهمترین سه مشكل این مدرسه به ترتیب اولویت چه می باشد؟ لطفا برای پاسخ دادن به این سوال با قرار دادن 1 ، 2 ، 3 ، 4  در مقابل هر یك از گزینه ها نظر خود را مشخص كنید:

فضای آموزشی

مدیریت مدرسه

ناهماهنگی توانایی دانش آموزان

عدم آمادگی معلمان برای اجرای برنامه درسی

سوال های باز- پاسخ: سوال هایی هستند كه در آن ها پاسخ دهنده می‌تواند پاسخ را به اختیار خود بیان كند. این پاسخ ها می‌تواند از چند كلمه تا چند جمله باشد. از این نوع سوال ها برای بررسی و مطالعه عقاید در یك زمینه خاص استفاده می‌شود. باید یادآوری كرد كه تجزیه و تحلیل داده های حاصل از این نوع سوال ها مشكل بوده و نیازمند یك سیستم كدگذاری ویژه می‌باشد.

مثال: احساساتی را كه در حال حاضر نسبت به مادر خود دارید شرح دهید.

نكات ضروری در تدوین سوال ها: پس از انتخاب نوع سوال های پرسشنامه ، محقق باید به تدوین سوال های پرسشنامه بپردازد. در تدوین سوال ها توجه به نكات زیر ضروری است:

1- از سوال های نامفهوم و مبهم پرهیز شود.

2- از سوال هایی كه پاسخ دهنده را به پاسخ خاصی هدایت می‌كند باید اجتناب كرد.

3- از سوال های پیچیده پرهیز شود.

4- از سوال های دو وجهی كه شامل دو سوال در یك پرسش است اجتناب شود.

5- تا جایی كه امكان دارد از ارائه سوال های منفی خود داری شود.

6- از بیان سوال های مستقیم كه موجب تحریك حساسیت آزمودنی شده و یا در وی ایجاد مقاومت می‌كند پرهیز شود.

7- از تنظیم سوال هایی كه آزمودنی پاسخ آن ها را در دسترس ندارد خود داری شود.

1-3- ترتیب ارائه سوال ها

در ارائه سوال ها باید به این دو اصل مهم توجه كرد:

1- سوال های اولیه باید به حدی جالب باشد كه پاسخ دهنده را به پاسخ دادن ترغیب كند؛

2- سوال ها از ساده ترین به پیچیده ترین عرضه شود؛

سوال هایی كه ممكن است آزمودنی در پاسخ دادن به آن ها اكراه داشته باشد در آخر پرسشنامه قرار داده شود.

1-4- اجرای مقدماتی پرسشنامه

پس از تدوین و تنظیم پرسشنامه لازم است یك بررسی مقدماتی بر روی آن انجام گیرد. هدف این بررسی برطرف نمودن اشكالات احتمالی می‌باشد و قطعا از مشكلاتی آتی نیز جلوگیری خواهد نمود. هر گونه اصلاح سوال های پرسشنامه به نتیجه حاصله از این بررسی مقدماتی بستگی خواهد داشت. بررسی مقدماتی را باید در میان افرادی كه جامعه آماری تحقیق را تشكیل می‌دهند انجام داد. بهتر است در پایان پرسشنامه از پاسخ دهنده خواسته شود تا نظر خود را درباره روشن بودن و یا ابهام برخی از سوال ها عرضه دارند. اگر كلیه پاسخ دهندگان به سوال مخصوصی پاسخ نداده باشند، در آن سوال باید تجدید نظر كرد. اگر پاسخ دهنده ما از پاسخ دادن به برخی سوال ها امتناع ورزند باید این گونه سوال ها مورد بازبینی قرار گیرد.

حال به راهنمای تدوین پرسشنامه توجه نمایید:

نكات عمده در تدوین پرسشنامه

الف: تصمیم گیری درباره محتوای سوال ها:
1- آیا بیان سوال ضروری است؟ تا چه اندازه این سوال مفید است؟

2- چند سوال برای این موضوع لازم است؟

3- آیا پاسخ دهنده اطلاعات لازم را برای پاسخ دادن دارد؟

4- آیا سوال باید عینی تر، ویژه تر و مرتبط تر با تجربیات فردی پاسخ دهنده باشد؟

5- آیا محتوای سوال به اندازه كافی كلی و به دور از سفسطه و جزئی گویی است؟

6- آیا پاسخ ها بیان كننده یك نظرگاه كلی است یا یك دیدگاه كاملا ویژه را نمایان می كند؟

7- آیا محتوای سوال جهت دار است، بدون این كه با سوال های دیگری این جهت خنثی یا تعدیل شود؟

8- آیا پاسخ دهنده داده های مورد نیاز را عرضه خواهد كرد؟

ب: تصمیم گیری درباره صورت بندی سوال ها
1- آیا سوال قابل فهم است؟ آیا جمله بندی مشكل و غیر واضح است؟

2- آیا سوال به اندازه كافی پاسخ های متفاوت در این زمینه فراهم می آورد؟

3- آیا به علت عدم بیان پیش فرض ها یا پیامدهای مورد نظر پژوهشگر سوال گمراه كننده است؟

4- آیا جمله بندی سوال جهت دار است؟ آیا سوال دارای بار عاطفی است و یا پاسخ خاصی را القا می كند؟

5- آیا جمله بندی سوال اعتراض پاسخ دهنده را بر خواهد انگیخت؟

6- آیا جمله بندی سوال چنان است كه پاسخ دهنده را مستقیما مورد خطاب قرار داده تا نتایج بهتری بدست دهد؟

7- آیا سوال ها بهتر است به صورت مستقیم و یا غیر مستقیم بیان شوند؟

ج: تصمیم گیری درباره شكل پاسخ ها
1- بهترین شكل پرسیدن سوال به چه صورت می‌تواند باشد؟

2- اگر از سوال هایی استفاده می‌شود كه پاسخ دهنده با علامت گذاری پاسخ خود را مشخص می كند، كدام یك از موارد زیر مناسب تر است: چند گزینه ای یا مقیاس چند درجه ای، یا جواب های دوگزینه ای؟

3- اگر از سیاهه (چك لیست) سوال ها استفاده می‌شود آیا شامل تمام پاسخ های ممكن بوده و به ترتیب درست ارائه شده است؟ آیا طول سیاهه سوال ها منطقی می باشد؟ آیا جمله بندی سوال ها بی طرف و متعادل است؟

4- آیا نوع پاسخ، آسان، مشخص، هماهنگ و مناسب برای هدف است؟

د: تصمیم گیری درباره ترتیب قرار گرفتن سوال در پرسشنامه
1- آیا ممكن است كه پاسخ به سوال تحت تاثیر محتوای سوال های قبلی قرار گیرد؟

2- آیا ترتیب سوال ها دارای یك روال طبیعی است؟ آیا سوال ها دارای نظم منطقی و ترتیب روان شناختی است؟

2- مصاحبه

مصاحبه یكی از ابزارهای جمع آوری داده ها محسوب می‌شود. این ابزار گردآوری داده ها، امكان برقراری تماس مستقیم با مصاحبه شونده را فراهم می آورد و با كمك آن می‌توان به ارزیابی عمیق تر ادراك ها، نگرش ها، علایق و آرزوهای آزمودنی ها پرداخت. از سوی دیگر مصاحبه ابزاری است كه امكان بررسی موضوع های پیچیده پی گیری پاسخ ها یا پیدا كردن علل آن و اطمینان یافتن از درك سوال از سوی آزمودنی را فراهم می سازد. اعتقاد بر این است كه در جریان مصاحبه بسیاری از حالت ها و عكس العمل های آزمودنی فاش شده و می‌توان به مقاومت مصاحبه شونده در برابر برخی سوال ها پی برد. برای آنكه مصاحبه دارای كارآیی بوده و در رسیدن به هدف های تحقیق به محقق یاری نماید، توجه به نكات زیر ضروری است:

- ایجاد جو دوستانه:   اولین هدف مصاحبه گر باید آن باشد كه پاسخ دهنده را در شرایط مطلوبی قرار دهد. با ایجاد جوی كه توام با اعتماد و اطمینان است، پاسخ های آزمودنی به واقعیت نزدیكتر خواهد بود.

- توجه و علاقه مصاحبه گر:   مصاحبه گر باید به پاسخ های مصاحبه شونده دقت داشته و آن ها را با علاقه مندی پیگیری نماید. ثبت پاسخ ها بدون داشتن توجه، منجر به آن می‌گردد كه پاسخ دهنده نیز به سوالات با دقت و علاقه مندی پاسخ ندهد.

- نظم در ارائه سوال ها:    پژوهشگر بهتر است مصاحبه را با سوال های بنیادی و اساسی شروع كرده و سپس به تدریج سوال های ویژه و حساس را مطرح كند. مطرح نمودن سوال های حساس زمانی آغاز می‌شود كه میان مصاحبه گر و مصاحبه شونده اعتماد برقرار شود. بنابراین آزمودنی مقاومت كمتری نسبت به سوال ها خواهد داشت.

- نشان ندادن عكس العمل به پاسخ های آزمودنی:   مصاحبه گر نباید نسبت به پاسخ های مصاحبه شونده حالت تعجب، تشویق، سرزنش و یا عكس العمل های بازدارنده دیگری از خود نشان دهد. زیرا عكس العمل نامناسب مصاحبه گر می‌تواند بر پاسخ ها اثر گذاشته، پاسخ خاصی را به آزمودنی القا كند و علاوه بر آن آزمودنی را مورد قضاوت قرار دهد.

- مطرح كردن سوال ها به شیوه مشابه در طول مصاحبه:   برای مطرح كردن سوال ها باید از واژگان مشابه و جمله بندی یكسان برای تمام آزمودنی ها استفاده كرد. زیرا در غیر اینصورت ممكن است تفاوت هایی در پاسخ آزمودنی ایجاد شود.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

       نظرات
سه شنبه 4 فروردین 1394
رضا عارفان
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر